Ödeme ve Dolandırıcılık Sözlüğü
Bu sözlük kartlı ödemelerde, dolandırıcılığın önlenmesinde ve çevrim içi risk kontrollerinde kullanılan 30 terimi açıklar. Bir terimin anlattığı bilgiyi gösteren bir BinVerify aracı varsa tanımda o araca bağlantı verilir.
Kartlar ve ödemeler
Üye işyeri bankası (acquirer)
Üye işyeri bankası, bir üye işyeri adına kartlı ödemeleri kabul eden banka ya da lisanslı ödeme kuruluşudur. Her provizyon isteğini kart ağı üzerinden kart çıkaran bankaya iletir ve takas edilen tutarı üye işyerinin hesabına öder. Üye işyerinin MCC kodunu da belirler; üye işyeri ters ibrazlarını karşılayamazsa kart ağına karşı sorumlu olan da odur.
BIN (Banka Tanımlama Numarası)
BIN, kart numarasının ilk 6 ya da 8 hanesidir. Kartı çıkaran bankayı, kart ağını ve kartın kredi kartı, banka kartı ya da ön ödemeli kart olup olmadığını gösterir. ISO/IEC 7812 standardı bu numaraya IIN (Issuer Identification Number) der. Nisan 2022'den bu yana yeni Visa BIN'leri 8 hanelidir; 6 haneli BIN'ler kullanımda kalıyor ve kart numarasının uzunluğu değişmiyor.
Kart ağı (card scheme)
Kart ağı (kart şeması), kartları için kuralları koyan ve provizyon ve takas mesajlarını üye işyeri bankalarıyla kart çıkaran bankalar arasında taşıyan kuruluştur. Visa, Mastercard, American Express, Discover, JCB ve UnionPay birer kart ağıdır. Kart numarasının ilk haneleri kart ağını gösterir: Visa numaraları 4 ile, Mastercard numaraları 51–55 ya da 2221–2720 aralığıyla başlar.
IIN (Issuer Identification Number)
IIN, ISO/IEC 7812 standardının kart numarasında kartı çıkaran kuruluşu tanımlayan ilk hanelere verdiği addır. Ödeme sektöründe IIN ile BIN aynı anlamda kullanılır. ISO/IEC 7812-1 standardının 2017 revizyonu IIN uzunluğunu 6 haneden 8 haneye çıkardı. İlk hane (Major Industry Identifier) sektörü gösterir; örneğin 4 ve 5 bankacılık ve finans kartlarını belirtir.
Kart çıkaran banka (issuer)
Kart çıkaran banka (issuer), kartı kart sahibine veren ve kart hesabını tutan banka ya da finans kuruluşudur. Her provizyon isteğini onaylar ya da reddeder, kendi dolandırıcılık kontrollerini yapar ve kart sahibi bir ödemeye itiraz ettiğinde ters ibraz başlatır. BIN, kartı çıkaran bankayı ve ülkesini gösterir; kart sahibinin nerede yaşadığını göstermez.
MCC (İşyeri Kategori Kodu)
İşyeri kategori kodu (MCC), ISO 18245 standardında tanımlanan ve bir üye işyerinin ana faaliyet alanını sınıflandıran dört haneli bir numaradır. Kodu üye işyeri bankası belirler; örneğin market ve süpermarketler için 5411. Kart çıkaran bankalar ve kart ağları MCC'yi takas komisyonu (interchange) ve risk kurallarında kullanır; bazı bankalar kumar gibi belirli kategorileri kartlarında engeller.
Kart numarası (PAN)
PAN (Primary Account Number), kartın üzerinde yazan ya da kartta saklanan tam kart numarasıdır; genellikle 16, en çok 19 hanedir. BIN ile başlar, hesap numarasıyla sürer ve Luhn algoritmasıyla hesaplanan bir kontrol hanesiyle biter. PCI DSS, saklanan PAN'ın okunamaz hâle getirilmesini ister. BIN sorgulaması için tam numara değil, yalnız ilk 6 ya da 8 hane gerekir.
Ön ödemeli kart
Ön ödemeli kart, bir kredi limitini ya da banka hesabındaki bakiyeyi değil, karta önceden yüklenen parayı harcar. Hediye kartları ve seyahat kartları yaygın örneklerdir; bazı ön ödemeli kartlara yeniden para yüklenebilir, bazılarına yüklenemez. Düzenli ödeme alan üye işyerleri ön ödemeli kartları sıklıkla kontrol eder; çünkü bakiye bir sonraki ödemeden önce bitebilir.
Tokenizasyon
Tokenizasyon, kart numarasını token adı verilen bir yedek değerle değiştirir; token, verildiği üye işyeri, cihaz ya da kanal dışında kullanılamaz. Visa ve Mastercard'ın ağ token'ları ile Apple Pay ve Google Pay'in arkasındaki cihaz token'ları EMV Payment Tokenisation Specification'a uyar. Kart numarası yerine token saklayan üye işyerleri, PCI DSS kapsamında korumaları gereken kart verisini azaltır.
Dolandırıcılık ve risk
3D Secure (3DS)
3D Secure, çevrim içi kartlı ödemeler için bir kimlik doğrulama protokolüdür; EMVCo tarafından EMV 3-D Secure adıyla yönetilir. Kart çıkaran banka kart sahibini ya cihaz ve işlem verileriyle sessizce ya da tek kullanımlık şifre, mobil bankacılık onayı gibi ek bir adımla doğrular. Kart ağları kendi adlarını kullanır, örneğin Visa Secure ve Mastercard Identity Check; başarılı bir doğrulama, dolandırıcılık kaynaklı ters ibrazlarda sorumluluğu genellikle kart çıkaran bankaya geçirir.
AVS (Adres Doğrulama Hizmeti)
AVS, ödeme sırasında girilen fatura adresini kart çıkaran bankanın kayıtlı adresiyle karşılaştırır; genellikle yalnız kapı numarasına ve posta koduna bakılır. Sonuç tek harfli bir koddur; örneğin tam eşleşmede Y, eşleşme yoksa N. AVS'yi çoğunlukla ABD, Kanada ve Birleşik Krallık'taki bankalar destekler; bu yüzden başka ülkelerin kartlarında çoğu zaman sonuç alınamaz.
Kartın fiziken bulunmadığı işlem (CNP)
Kartın fiziken bulunmadığı işlem (card-not-present), kartın üye işyerine gösterilmediği ödemedir; internetten, telefonla ve posta siparişiyle yapılan satışlar böyledir. Çip ve şifre kontrol edilemediği için üye işyeri kart bilgilerine, CVV'ye, 3D Secure'a ve kendi dolandırıcılık kontrollerine dayanır. Avrupa Merkez Bankası raporları, Avrupa'da kart dolandırıcılığının değer olarak en büyük payının CNP dolandırıcılığı olduğunu gösterir.
Ters ibraz (chargeback)
Ters ibraz, kart sahibi bir ödemeye itiraz ettiğinde kart çıkaran bankanın kart ağının kurallarına göre başlattığı ödeme iadesidir. Yaygın nedenler dolandırıcılık, ürünün teslim edilmemesi ve ürünün tanımına uymamasıdır. Üye işyeri kanıt sunarak itiraza cevap verebilir (representment) ve genellikle her ters ibraz için bir ücret öder; kart ağları ters ibraz oranı yüksek üye işyerlerini ayrıca izler.
CVV / CVC (kart güvenlik kodu)
CVV ya da CVC, kartın üzerinde yazan güvenlik kodudur: Visa ve Mastercard kartlarının arkasında üç hane, American Express kartlarının önünde ise CID adıyla dört hanedir. Kart numarasının parçası olmadığı ve manyetik şeritte bulunmadığı için kartın fiziken bulunmadığı ödemelerde istenir. PCI DSS, bu kodun provizyondan sonra şifrelenmiş olsa bile saklanmasına izin vermez.
Friendly fraud (haksız ters ibraz)
Friendly fraud, kart sahibinin kendi yaptığı ya da onay verdiği bir alışveriş için başlattığı ters ibrazdır; örneğin alışverişi unuttuğunda, ekstredeki üye işyeri adını tanımadığında ya da parasını geri almak istediğinde. Ödemenin kendisi meşru olduğu için dolandırıcılık araçları bunu nadiren işaretler. Visa'nın Compelling Evidence 3.0 kuralları, üye işyerlerinin bu itirazlara önceki itirazsız alışverişlerden IP adresi ve cihaz kimliği gibi eşleşen verilerle cevap vermesine izin verir.
PCI DSS
PCI DSS (Payment Card Industry Data Security Standard), kart verisini saklayan, işleyen ya da ileten kuruluşlar için güvenlik gerekliliklerini belirleyen standarttır. American Express, Discover, JCB, Mastercard ve Visa'nın kurduğu PCI Security Standards Council tarafından yönetilir. 2022'de yayımlanan 4.0 sürümü, 31 Mart 2024'te kullanımdan kaldırılan 3.2.1 sürümünün yerini aldı.
IP, e-posta ve web
ASN (Otonom Sistem Numarası)
Otonom sistem, internette kendi IP adresi bloklarını duyuran bir ağdır; örneğin bir ISP, bir mobil operatör ya da bir barındırma şirketi. ASN bu ağın numarasıdır ve RIPE NCC ile ARIN gibi bölgesel internet kayıt kuruluşları tarafından verilir. Dolandırıcılık kontrollerinde ASN adresi kimin işlettiğini gösterir, örneğin Google için AS15169; bu da ev bağlantılarını veri merkezlerinden ayırmaya yardım eder.
Bogon IP adresi
Bogon, genel internette yönlendirilmeyen bir aralıktan gelen IP adresidir; örneğin özel aralıklar (RFC 1918'e göre 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12 ve 192.168.0.0/16), ayrılmış aralıklar ve henüz dağıtılmamış bloklar. Bogon adresin genel bir konumu yoktur; bu yüzden konum ve kara liste kontrolleri onun için anlamlı bir sonuç vermez. İnternetten gelen trafikte bogon görülmesi genellikle sahte bir adrese ya da hatalı bir yapılandırmaya işaret eder.
Catch-all alan adı
Catch-all alan adı, o alan adındaki her adrese gelen e-postayı, posta kutusu olmayan adresler dahil, kabul edecek şekilde ayarlanmıştır. Posta sunucusu her alıcıyı kabul ettiği için SMTP doğrulaması belirli bir posta kutusunun var olup olmadığını onaylayamaz ve E-posta Doğrulama sonucu Geçerli (Doğrulanmamış) olarak bırakır. Bazı şirket alan adları catch-all ayarı kullanır; bu yüzden catch-all sonucu tek başına dolandırıcılık işareti değildir.
Veri merkezi IP adresi
Veri merkezi IP adresi, bir ev internet sağlayıcısına ya da mobil operatöre değil, bir barındırma şirketine veya bulut sağlayıcısına aittir. Alışveriş yapan kişiler bu tür adreslerden nadiren gelir; botlar, betikler, VPN sunucuları ve proxy'ler ise sık gelir. Bu yüzden dolandırıcılık ekipleri bunu bir risk işareti sayar. Yine de kötüye kullanımın kanıtı değildir: birçok meşru hizmet veri merkezlerinde çalışır.
Geçici e-posta adresi
Geçici e-posta adresi, çoğu zaman kayıt gerektirmeden kısa ömürlü gelen kutuları oluşturan bir geçici e-posta hizmetinden alınır. Bu adresler spamdan kaçınmak için kullanılır; ancak birden fazla hesap açmak, ücretsiz denemeleri birden fazla kez almak ve bir siparişin arkasındaki kişiyi gizlemek için de kullanılır. Tespit, bilinen geçici e-posta alan adlarının listelerine dayanır; bu yüzden yeni bir hizmet henüz listede olmayabilir.
DNSBL (DNS tabanlı kara liste)
DNSBL, spam ya da kötüye kullanımla ilişkili IP adreslerinin veya alan adlarının DNS üzerinden yayımlanan listesidir; böylece posta sunucuları listeyi hızla sorgulayabilir. 192.0.2.1 adresini kontrol etmek için sunucu, listenin DNS bölgesi altında 1.2.0.192 adını sorgular; 127.0.0.2 gibi bir cevap adresin listede olduğunu gösterir. Yaygın kullanılan listeleri Spamhaus, SpamCop ve Barracuda yayımlar; RFC 5782 DNSBL'lerin nasıl çalıştığını anlatır.
E.164
E.164, uluslararası telefon numaralandırma planını tanımlayan ITU-T tavsiyesidir. E.164 biçimindeki bir numara + işareti ve bir ila üç haneli ülke arama koduyla başlar, ulusal numarayla sürer; boşluk içermez ve toplamda en çok 15 hanedir. Örneğin +442079460018, E.164 biçiminde yazılmış bir Londra numarasıdır. Numaraları bu biçimde saklamak, farklı ülkelerdeki numaraları karşılaştırılabilir kılar.
IP konum belirleme (IP geolocation)
IP konum belirleme, adres aralıklarını ülkelere, bölgelere ve şehirlere eşleyen veritabanlarına dayanarak bir IP adresinin nerede kullanıldığını tahmin eder. En güvenilir bilgi ülkedir; şehir ve koordinatlar yaklaşıktır ve ağ işletmecisinin bulunduğu yeri gösterebilir. Dolandırıcılık ekipleri IP ülkesini kartın çıkarıldığı ülkeyle ve fatura adresiyle karşılaştırır; uyuşmazlığı kanıt değil, bir işaret olarak değerlendirir.
MX kaydı
MX (mail exchange) kaydı, bir alan adı için e-posta kabul eden posta sunucularını öncelik numarasıyla birlikte belirten DNS kaydıdır; en küçük numaralı sunucu önce denenir. MX kaydı olmayan bir alan adı genellikle e-posta alamaz; RFC 7505 de bir alan adının hiç e-posta kabul etmediğini bildiren null MX kaydını tanımlar, example.com'da olduğu gibi. MX kayıtlarına bakmak, yanlış yazılmış ya da uydurma e-posta alan adlarını yakalamanın hızlı bir yoludur.
Proxy (vekil sunucu)
Proxy sunucusu istekleri bir istemci adına iletir; bu yüzden web sitesi istemcinin değil, proxy'nin IP adresini görür. Açık ve anonim proxy'ler çoğu zaman bir siparişin arkasındaki gerçek konumu gizlemek için kullanılır. Trafiği ev internet bağlantıları üzerinden geçiren konut tipi (residential) proxy'ler sıradan kullanıcılar gibi görünür ve veri merkezlerindeki proxy'lere göre daha zor tespit edilir.
SMTP doğrulaması
SMTP doğrulaması, alan adının posta sunucusuna bağlanır ve RCPT TO komutuyla sunucunun bir adres için posta kabul edip etmeyeceğini sorar; ardından ileti göndermeden oturumu kapatır. 250 yanıtı genellikle posta kutusunun posta kabul ettiğini, 550 yanıtı kabul etmediğini gösterir. Catch-all alan adlarında ve yanıtını erteleyen sunucularda sonuç onaylanamaz; bazı sunucuların yanıt vermesi 60 saniyeyi bulabilir.
Tor
Tor, gönüllülerin işlettiği ve Tor Project'in geliştirdiği ücretsiz bir ağdır; trafiği katmanlı şifrelemeyle üç aktarıcı üzerinden geçirir, bu yüzden web sitesi yalnız son aktarıcının, yani çıkış düğümünün adresini görür. Gazetecilerin ve sıradan kullanıcıların gizliliğini korur; ancak dolandırıcılık amaçlı bir siparişin arkasındaki konumu da gizleyebilir. Tor Project çıkış düğümlerinin listesini yayımlar; bu yüzden Tor trafiği tanınabilir.
User agent (kullanıcı aracı)
User agent, bir tarayıcının, uygulamanın ya da botun kendini tanıtmak için User-Agent HTTP başlığında gönderdiği metindir; genellikle tarayıcıyı, sürümünü, işletim sistemini ve bazen cihazı belirtir. Dolandırıcılık ve güvenlik ekipleri botları ve alışılmadık cihazları fark etmek için bu metni başka işaretlerle karşılaştırır. Bir istemci istediği metni gönderebilir; bu yüzden user agent doğrulanmış bir bilgi değil, bir iddiadır.
VPN (sanal özel ağ)
VPN, bir cihaz ile VPN sunucusu arasındaki trafiği şifreler; bu yüzden web siteleri kullanıcının değil, sunucunun IP adresini görür. Ticari VPN hizmetleri pek çok ülkede, çoğunlukla veri merkezlerinde sunucu işletir; bu yüzden IP konumu kişiyi değil, sunucuyu gösterir. VPN sonucu kötüye kullanımın kanıtı değildir; çünkü şirketler ve gizliliğine önem veren kişiler her gün VPN kullanır.